Τεκμήρια   διαβίωσης:Οι κίνδυνοι  για  τους  φορολογουμένους-  τρόποι   αντιμετώπισης   τους

 

 

Αντιμέτωποι με τις παγίδες που κρύβουν οι διατάξεις για τα τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων θα βρεθούν και το 2020 εκατομμύρια φορολογούμενοι με χαμηλά εισοδήματα.

Ως εκ τούτου, εκατομμύρια φυσικά πρόσωπα θα φορολογηθούν και το 2020 όχι με βάση τα πολύ χαμηλά εισοδήματα που απέκτησαν το προηγούμενο έτος, αλλά με βάση τα εξωπραγματικά ποσά τεκμαρτών εισοδημάτων που θα τους προσδιορίσει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) με βάση το σύστημα των τεκμηρίων ή αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης και των τεκμηρίων απόκτησης περιουσιακών στοιχείων που προβλέπει ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος (ΚΦΕ).

Με το ν.820/78  θεσπίσθηκαν τα τεκμήρια διαβίωσης ως ένας (έμμεσος) τρόπος φορολόγησης

Με τις διατάξεις των άρθρων 30 – 34 του ν.4172/2013 θεσπίζεται εναλλακτικός τρόπος υπολογισμού της ελάχιστης φορολογίας όταν το τεκμαρτό εισόδημα του φυσικού προσώπου είναι υψηλότερο από το συνολικό εισόδημά του. Το τεκμαρτό εισόδημα υπολογίζεται με βάση τις αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης και τις δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων του φορολογούμενου και των εξαρτώμενων μελών του, σύμφωνα με τα άρθρα 31 και 32.

. Εάν το συνολικό δηλωθέν εισόδημα, το οποίο προσδιορίζεται από τις τέσσερις κατηγορίες (πηγές) ακαθάριστων εισοδημάτων του άρθρου 7 του ΚΦΕ, είναι μικρότερο του τεκμαρτού εισοδήματος (αντικειμενικές δαπάνες και δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων), τότε η διαφορά που θα προκύψει θα φορολογηθεί εκτός και αν καλυφθεί ή περιορισθεί με ανάλωση κεφαλαίου που αποδεδειγμένα έχει φορολογηθεί κατά τα προηγούμενα έτη ή νόμιμα έχει απαλλαγεί από τον φόρο.

 Η Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων θα προσδιορίσει το συνολικό ύψος του τεκμαρτού φορολογητέου εισοδήματος κάθε φορολογούμενου με βάση το σύστημα των αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης και των δαπανών απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, αθροίζοντας τα ακόλουθα ποσά:

1. Την ελάχιστη τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης, η οποία ανέρχεται σε 3.000 ευρώ για κάθε άγαμο, διαζευγμένο ή χήρο φορολογούμενο και σε 5.000 ευρώ για τους έγγαμους συζύγους που υποβάλλουν κοινή δήλωση. Η ελάχιστη τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης υπολογίζεται μόνο εφόσον ο φορολογούμενος ή ένας εκ των δύο συζύγων δηλώνει έστω κι ένα ευρώ πραγματικό εισόδημα ή εφόσον βαρύνεται με οποιοδήποτε άλλο τεκμήριο διαβίωσης λόγω χρήσης κατοικίας, αυτοκινήτου, σκάφους κ.λπ.
2. Τα τεκμήρια διαβίωσης ή «αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης». Τα τεκμήρια διαβίωσης, τα οποία ονομάζονται πλέον «αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης», είναι ποσά τα οποία, σύμφωνα με τη λογική του υπουργείου Οικονομικών, αντιπροσωπεύουν τις ελάχιστες ετήσιες δαπάνες χρήσης και συντήρησης περιουσιακών στοιχείων, όπως κατοικίες, αυτοκίνητα, σκάφη αναψυχής, αεροσκάφη και πισίνες, αλλά και ποσά που, σύμφωνα με το υπουργείο, αντιπροσωπεύουν τα ελάχιστα ετήσια έξοδα του φορολογούμενου για την ατομική του συντήρηση. Στις «αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης» υπάγονται και οι πραγματικά καταβληθείσες δαπάνες για την πληρωμή διδάκτρων σε ιδιωτικά σχολεία καθώς και τα έξοδα για την καταβολή αποδοχών σε υπηρετικό προσωπικό.

Για τον προσδιορισμό του συνόλου των τεκμηρίων διαβίωσης ή των «αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης» κάθε φορολογούμενου λαμβάνονται, ειδικότερα, υπόψη:

α) Οι ιδιοκατοικούμενες ή μισθωμένες ή δωρεάν παραχωρηθείσες κύριες και δευτερεύουσες κατοικίες. Το τεκμήριο διαβίωσης ή η «αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης» για κύρια κατοικία υπολογίζεται κλιμακωτά με βάση την επιφάνειά της, ως ακολούθως:

* Μέχρι και 80 τ.μ. κύριοι χώροι, 40 ευρώ ανά τ.μ.

* Από 81 τ.μ. μέχρι και 120 τ.μ. κύριοι χώροι, 65 ευρώ ανά τ.μ.

* Από 121 τ.μ. μέχρι και 200 τ.μ. κύριοι χώροι, 110 ευρώ ανά τ.μ.

* Από 201 τ.μ. μέχρι και 300 τ.μ. κύριοι χώροι, 200 ευρώ ανά τ.μ.

* Από 301 τ.μ. και άνω κύριοι χώροι, 400 ευρώ ανά τ.μ.

Για τους βοηθητικούς χώρους της κύριας κατοικίας ισχύει «αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης» 40 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιφάνειας του ακινήτου. Όλα τα παραπάνω ποσά προσαυξάνονται κατά 40% για κατοικίες που βρίσκονται σε περιοχές με αντικειμενικές τιμές από 2.800 έως 4.999 ευρώ το τ.μ. και κατά 70% για κατοικίες που βρίσκονται σε περιοχές με αντικειμενικές τιμές από 5.000 ευρώ ανά τ.μ. και άνω. Για τις μονοκατοικίες, τα παραπάνω ποσά λαμβάνονται υπόψη αυξημένα κατά 20%. Επίσης για τις δευτερεύουσες κατοικίες τα παραπάνω ποσά «αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης» λαμβάνονται υπόψη μειωμένα κατά 50%.

β) Τα επιβατικά αυτοκίνητα Ι.Χ. Το τεκμήριο διαβίωσης ορίζεται ως εξής:

* Για αυτοκίνητα μέχρι και 1.200 κ.ε., σε 4.000 ευρώ.
* Για αυτοκίνητα μεγαλύτερα των 1.200 κ.ε. και μέχρι 2.000 κ.ε. προστίθενται 600 ευρώ ανά 100 κ.ε.
* Για αυτοκίνητα άνω των 2.000 κ.ε. και μέχρι 3.000 κ.ε. προστίθενται 900 ευρώ ανά 100 κ.ε.
* Για αυτοκίνητα άνω των 3.000 κ.ε. προστίθενται 1.200 ευρώ ανά 100 κ.ε.

Τα παραπάνω ισχύουν και για αυτοκίνητα μικτής χρήσης καθώς και για αυτοκίνητα τύπου τζιπ.

Τα παραπάνω ποσά μειώνονται ανάλογα με την παλαιότητα του αυτοκινήτου, η οποία υπολογίζεται από το έτος πρώτης κυκλοφορίας του στην Ελλάδα, κατά ποσοστό 30% για χρονικό διάστημα κυκλοφορίας πάνω από 5 και μέχρι 10 έτη και κατά ποσοστό 50% για χρονικό διάστημα πάνω από 10 έτη.

Το τεκμήριο διαβίωσης δεν εφαρμόζεται για επιβατικά ιδιωτικής χρήσης αυτοκίνητα που διαθέτουν πιστοποιητικό αυθεντικότητας, καθώς και για επιβατικά αυτοκίνητα ειδικά διασκευασμένα για κινητικά ανάπηρους, με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%.

γ) Τα δίδακτρα που καταβλήθηκαν ετησίως σε ιδιωτικά σχολεία στοιχειώδους και μέσης εκπαίδευσης.

δ) Τα ποσά μισθοδοσίας που καταβάλλονται σε οικιακούς βοηθούς, οδηγούς αυτοκινήτων, δασκάλους και λοιπό προσωπικό.

ε) Τα σκάφη αναψυχής. Τα τεκμήρια διαβίωσης ή οι «αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης» κλιμακώνονται ως εξής:

* Για μηχανοκίνητα σκάφη ανοικτού τύπου χωρίς χώρο ενδιαίτησης (ταχύπλοα και μη) ολικού μήκους μέχρι 5 μέτρα, η «αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης» ανέρχεται στο ποσό των 4.000 ευρώ. Για όσα έχουν μήκος πάνω από 5 μέτρα, το ποσό αυτό αυξάνεται κατά 2.000 ευρώ το μέτρο.

* Για ιστιοφόρα ή μηχανοκίνητα ή μικτά σκάφη με χώρους ενδιαίτησης, ολικού μήκους μέχρι και 7 μέτρα, η «αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης» ορίζεται στο ποσό των 12.000 ευρώ. Για τα ίδια σκάφη με μήκος πάνω από 7 και μέχρι 10 μέτρα προστίθενται 3.000 ευρώ για κάθε ένα επιπλέον μέτρο μήκους. Για σκάφη άνω των 10 μέτρων και μέχρι 12 μέτρα, προστίθενται 7.500 ευρώ ανά επιπλέον μέτρο μήκους. Για σκάφη άνω των 12 μέτρων και μέχρι 15 μέτρα, προστίθενται 15.000 ευρώ για κάθε ένα επιπλέον μέτρο μήκους. Για σκάφη άνω των 15 μέτρων και μέχρι 18 μέτρα προστίθενται 22.500 ευρώ για κάθε ένα επιπλέον μέτρο μήκους. Για σκάφη άνω των 18 και μέχρι 22 μέτρα προστίθενται 30.000 ευρώ για κάθε ένα επιπλέον μέτρο μήκους. Τέλος, για σκάφη πάνω από 22 μέτρα προστίθενται 50.000 ευρώ για κάθε επιπλέον μέτρο μήκους.

Τα ποσά της περίπτωσης αυτής μειώνονται 50% για τα ιστιοφόρα και τα πλοία αναψυχής που έχουν κατασκευασθεί ή κατασκευάζονται στην Ελλάδα εξ ολοκλήρου από ξύλο.

Το τεκμήριο διαβίωσης κάθε σκάφους μειώνεται ανάλογα με την παλαιότητά του κατά ποσοστό 15% αν έχει παρέλθει χρονικό διάστημα πάνω από 5 και μέχρι δέκα 10 έτη από τη χρονιά που νηολογήθηκε για πρώτη φορά και κατά 30% αν έχει περάσει χρονικό διάστημα πάνω από 10 έτη.

Για σκάφη με μόνιμο ναυτολογημένο πλήρωμα για ολόκληρο ή μέρος του έτους, στην παραπάνω δαπάνη προστίθεται και η αμοιβή του πληρώματος, ενώ τα σκάφη επαγγελματικής χρήσης δεν λαμβάνονται υπόψη για την επαγγελματική δαπάνη.

στ) Τα ανεμόπτερα, τα αεροσκάφη και τα ελικόπτερα. Το τεκμήριο για κάθε αεροσκάφος καθορίζεται ως εξής:

* Για ανεμόπτερα στο ποσό των 8.000 ευρώ.

* Για αεροσκάφη με κινητήρα κοινό, εσωτερικής καύσης και στροβιλοελικοφόρα, καθώς και ελικόπτερα, στο ποσό των 65.000 ευρώ για τους 150 πρώτους ίππους ισχύος του κινητήρα τους που προσαυξάνεται με το ποσό των 500 ευρώ για κάθε ίππο πάνω από τους 150 ίππους.

* Για αεροσκάφη αεριοπροωθούμενα (JET) στο ποσό των 200 ευρώ για κάθε λίμπρα ώθησης.

* Για τις υπερελαφρές πτητικές αθλητικές μηχανές (ΥΠΑΜ), στο ποσό των 20.000 ευρώ.

ζ) Οι πισίνες. Για τις εξωτερικές δεξαμενές κολύμβησης το τεκμήριο ορίζεται, κλιμακωτά, σε 160 ευρώ/τ.μ. μέχρι και τα 60 τετραγωνικά και σε 320 ευρώ/τ.μ. για επιφάνεια άνω των 60 τετραγωνικών.

Τα ανωτέρω ισχύουν και όταν η δεξαμενή είναι συναρμολογούμενη.

Προκειμένου για εσωτερική δεξαμενή κολύμβησης, τα παραπάνω ποσά αυτής της περίπτωσης διπλασιάζονται.

Προκειμένου για κοινόχρηστες πισίνες που βρίσκονται σε συγκροτήματα πολυκατοικιών, η ετήσια αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης επιμερίζεται στους ιδιοκτήτες των ακινήτων με βάση τα χιλιοστά κάθε διαμερίσματος στο οικόπεδο.

3) Τα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Ως τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων θεωρούνται οι δαπάνες του φορολογούμενου για:

* την αποπεράτωση οικοδομών,

* την απόκτηση (αγορά κ.λπ.) ακινήτων, μετοχών, αμοιβαίων κεφαλαίων, ομολόγων, εντόκων γραμματίων του Δημοσίου, αυτοκινήτων, δικύκλων, τρικύκλων, σκαφών ή πλοίων αναψυχής,

* την αγορά κινητών αντικειμένων καθαρής αξίας άνω των 8.130 ευρώ ή 10.000 ευρώ μαζί με τον ΦΠΑ (έργων τέχνης, κοσμημάτων, επίπλων κ.λπ.),

* την αγορά ή τη σύσταση επιχειρήσεων,

* τη συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο εταιρειών,

* τη χορήγηση δανείων,

* δωρεές χρηματικών ποσών.

 Εάν το συνολικό δηλωθέν εισόδημα του φορολογούμενου είναι μικρότερο από το συνολικό τεκμαρτό εισόδημα, η επιπλέον αυτή διαφορά εισοδήματος θα φορολογείται:

* Ως εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα, εφόσον τουλάχιστον το 50,01% του συνολικού δηλωθέντος εισοδήματος προέρχεται από επιχειρηματική δραστηριότητα, ακίνητη περιουσία ή και κινητές αξίες. Σε κάθε τέτοια περίπτωση, η πρόσθετη διαφορά εισοδήματος θα φορολογείται με συντελεστές 22% μέχρι τα 20.000 ευρώ, 29% από τα 20.001 έως τα 30.000 ευρώ, 37% από τα 30.001 έως τα 40.000 ευρώ και 45% πάνω από τα 40.000 ευρώ. Επιπλέον, θα επιβάλλεται και προκαταβολή φόρου έναντι του επόμενου έτους, η οποία θα υπολογίζεται με συντελεστή 100% επί του κύριου φόρου εισοδήματος.

* Ως εισόδημα από γεωργική δραστηριότητα, εφόσον τουλάχιστον το 50,01% του συνολικού δηλωθέντος εισοδήματος προέρχεται από γεωργική δραστηριότητα. Σε κάθε τέτοια περίπτωση, η πρόσθετη διαφορά εισοδήματος θα φορολογείται με συντελεστές 22% μέχρι τα 20.000 ευρώ, 29% από τα 20.001 έως τα 30.000 ευρώ, 37% από τα 30.001 έως τα 40.000 ευρώ και 45% πάνω από τα 40.000 ευρώ. Επιπλέον, θα επιβάλλεται και προκαταβολή φόρου έναντι του επόμενου έτους, η οποία θα υπολογίζεται με συντελεστή 100% επί του κύριου φόρου εισοδήματος.

* Ως εισόδημα από μισθωτή εργασία, με αφορολόγητο όριο από 8.636 έως 9.545 ευρώ, εφόσον ο φορολογούμενος:

α) έχει αποκτήσει εισόδημα που προέρχεται είτε αποκλειστικά ή κατά ποσοστό άνω του 50% από μισθούς ή συντάξεις ή δεν έχει εισόδημα από καμία κατηγορία ή είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο ανέργων του ΟΑΕΔ.

β) έχει αποκτήσει εισόδημα μόνο από κεφάλαιο (από τόκους, ακίνητα κ.λπ.) ή και από υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου και το τεκμαρτό του εισόδημα δεν υπερβαίνει το ποσό των 9.500 ευρώ

γ) έχει αποκτήσει εισόδημα έως 6.000 ευρώ από περιστασιακή απασχόληση και το συνολικό τεκμαρτό του εισόδημα δεν υπερβαίνει το ποσό των 9.500 ευρώ

 

Οι  κίνδυνοι   για   τους    φορολογουμένους

 

1. Λόγω της σημαντικής συρρίκνωσης των πραγματικών εισοδημάτων, την οποία έχει προκαλέσει η πολυετής οικονομική κρίση σε εκατομμύρια νοικοκυριά, πολλά φυσικά πρόσωπα θα φορολογηθούν το 2020 όχι με βάση τα πολύ χαμηλά εισοδήματα που απέκτησαν το 2019, αλλά με βάση τα πολύ πιο υψηλά ποσά τεκμαρτών εισοδημάτων .
2. Κίνδυνος για μισθωτούς, συνταξιούχους, αγρότες και περιστασιακά απασχολούμενους

 Λόγω της αναγκαιότητας κάλυψης του απαιτούμενου ποσού δαπανών με «πλαστικό» ή άλλης μορφής «ηλεκτρονικό» χρήμα: Εκατοντάδες χιλιάδες μισθωτοί, συνταξιούχοι και περιστασιακά απασχολούμενοι πολίτες, των οποίων τα φορολογητέα εισοδήματα θα προσδιοριστούν όχι στα επίπεδα των πραγματικών αμοιβών που εισέπραξαν το 2019, αλλά σε υψηλότερα επίπεδα, με βάση τα τεκμήρια διαβίωσης, θα αντιμετωπίσουν επιπρόσθετα τον κίνδυνο να κληθούν να πληρώσουν το 2020 επιπλέον φόρο εισοδήματος 22% επί ενός ποσού κατά το οποίο θα θεωρηθεί ότι δεν κάλυψαν το απαιτούμενο ύψος δαπανών με πληρωμές μέσω «πλαστικού» ή άλλης μορφής «ηλεκτρονικού» χρήματος.

3. Απώλεια της απαλλαγής από τον ΕΝΦΙΑ από χιλιάδες οικονομικά αδύναμους φορολογουμένους

 Πολλοί φορολογούμενοι, των οποίων το πραγματικό δηλωθέν εισόδημα είναι πενιχρό και, ως εκ τούτου, πολύ πιο χαμηλό από αυτό το οποίο προκύπτει με βάση τα τεκμήρια, θα χάσουν το δικαίωμα μερικής ή ολικής απαλλαγής από τον ΕΝΦΙΑ. Αυτό θα συμβεί επειδή, σε κάθε τέτοια περίπτωση το τεκμαρτό εισόδημα, θα είναι υπέρμετρα υψηλό, θα υπερβεί το ισχύον εισοδηματικό όριο απαλλαγής από τον ΕΝΦΙΑ.

4. Απώλεια του δικαιώματος είσπραξης κοινωνικών επιδομάτων ή είσπραξη επιδομάτων σημαντικά μειωμένων:

Χιλιάδες οικονομικά αδύναμοι φορολογούμενοι θα χάσουν κοινωνικά επιδόματα που δικαιούνται, παρά το γεγονός ότι έχουν πολύ χαμηλά πραγματικά εισοδήματα, επειδή το εισόδημά τους με βάση τα τεκμήρια διαβίωσης θα διαμορφωθεί σε επίπεδα υψηλότερα των εισοδηματικών ορίων που ισχύουν για την είσπραξη των επιδομάτων.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ  ΜΕ   ΤΗΝ   ΑΝΑΛΩΣΗ  ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΩΝ   ΕΤΩΝ

Πως προσδιορίζεται το υπόλοιπο προς ανάλωση κεφάλαιο ανά χρονικές περιόδους σύμφωνα με τις τότε ισχύουσες διατάξεις:

Για τα οικ. έτη 2004-2010
Εφόσον οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης είναι μεγαλύτερες από το ποσό των 2.900€, όπου έχει οριστεί ως ελάχιστο ποσό διαβίωσης, τότε από το συνολικό δηλωθέν εισόδημα αφαιρείται το ποσό των τεκμαρτών δαπανών. Σε διαφορετική περίπτωση γίνεται αφαίρεση των πραγματικών δαπανών που προκύπτουν από τη φορολογική δήλωση συν τον αναλογούν φόρο.

 

Για τα οικ. έτη 2011 και μετά
Εφόσον οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης είναι μεγαλύτερες από το ποσό των 3.000€ για άγαμο ή 5.000€ για έγγαμο, όπου έχει οριστεί ως ελάχιστο ποσό διαβίωσης, τότε από το συνολικό δηλωθέν εισόδημα αφαιρείται το ποσό των τεκμαρτών δαπανών. Σε διαφορετική περίπτωση γίνεται αφαίρεση των πραγματικών δαπανών που προκύπτουν από τη φορολογική δήλωση συν τον αναλογούν φόρο.

Θα πρέπει να τονιστεί πως ο φορολογούμενος προκειμένου να  χτίσει το προς ανάλωση κεφάλαιο, δύναται να επικαλεστεί  εισοδήματα από υποβληθείσες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος, αρκεί να έχει στη διάθεσή του όλες τις φορολογικές δηλώσεις και τα εκκαθαριστικά συνεχόμενα και χωρίς κενό. Εάν λείπει κάποια δήλωση, τότε δεν μπορεί να γίνει επίκληση των προγενέστερων  ετών από την απωλεσθείσα χρήση. Σημειώνουμε ότι εφόσον δεν έχει στο αρχείο του ο φορολογούμενος κάποια φορολογική δήλωση, δύναται να ζητήσει αντίγραφο από την ΑΑΔΕ η οποία τηρεί αρχείο έως και το έτος 1997, διότι οι δηλώσεις των προηγούμενων ετών έχουν καταστραφεί.

Επίσης θα πρέπει να τονιστεί πως κατά τον υπολογισμό της ανάλωσης κεφαλαίου δεν υπολογίζονται τα τεκμαρτά εισοδήματα πχ τεκμαρτό μίσθωμα από δωρεάν παραχώρηση ακινήτου.

Ακόμα θα πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή στις περιπτώσεις που γίνεται επίκληση ποσών που προέρχονται από χορήγηση δανείων. Σε αυτές τις περιπτώσεις και εφόσον το δάνειο έχει χορηγηθεί για συγκεκριμένο σκοπό, πχ αγορά ακινήτου, αυτό μπορεί να καλύψει μόνο τη δαπάνη απόκτησης του εν λόγο ακινήτου και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάλυψη τεκμηρίων.

Επειδή η νομοθεσία που διέπει την ανάλωση κεφαλαίου είναι αρκετά μπερδεμένη και τον τελευταίο καιρό έχουν παρατηρηθεί πολλά φαινόμενα όπου ελεγκτές της ΑΑΔΕ προβαίνουν σε εσφαλμένη εφαρμογή της νομοθεσίας κατά τον σχηματισμό της ανάλωσης κεφαλαίου. Συγκεκριμένα, πολύ συχνά οι ελεγκτές  αφαιρούν από το δηλωθέν εισόδημα ταυτόχρονα τις τεκμαρτές δαπάνες, τις πραγματικές δαπάνες και τον αναλογούντα φόρο, θεωρούμε επιβεβλημένη την ανάγκη, έκδοσης από πλευράς της ΑΑΔΕ, οδηγιών σχετικά με τον ορθό τρόπο υπολογισμού της ανάλωσης κεφαλαίου, ώστε να μην υπάρχουν παρανοήσεις που οδηγούν σε λάθος αποτελέσματα και κατ’ επέκταση σε σημαντικές και άδικες φορολογικές επιβαρύνσεις των ελεγχόμενων.

Στις περιπτώσεις τις οποίες διενεργείται έλεγχος με έμμεσες τεχνικές ελέγχου τότε για τον υπολογισμό του εισοδήματος βάσει έμμεσων τεχνικών, υπολογίζονται οι πραγματικές δαπάνες και όχι οι τεκμαρτές.

Η μοναδική περίπτωση που γίνεται επίκληση  ανάλωσης κεφαλαίου στις έμμεσες τεχνικές είναι κατά την πρώτη ελεγχόμενη χρήση προκειμένου να προσδιοριστεί το ύψος των διαθέσιμων μετρητών του ελεγχόμενου.

Ακόμα θα πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή στις περιπτώσεις που γίνεται επίκληση ποσών που προέρχονται από χορήγηση δανείων. Σε αυτές τις περιπτώσεις και εφόσον το δάνειο έχει χορηγηθεί για συγκεκριμένο σκοπό, πχ αγορά ακινήτου, αυτό μπορεί να καλύψει μόνο τη δαπάνη απόκτησης του εν λόγο ακινήτου και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάλυψη τεκμηρίων

Πολύ συχνά οι ελεγκτές  αφαιρούν από το δηλωθέν εισόδημα ταυτόχρονα τις τεκμαρτές δαπάνες, τις πραγματικές δαπάνες και τον αναλογούντα φόρο, θεωρούμε επιβεβλημένη την ανάγκη, έκδοσης από πλευράς της ΑΑΔΕ, οδηγιών σχετικά με τον ορθό τρόπο υπολογισμού της ανάλωσης κεφαλαίου, ώστε να μην υπάρχουν παρανοήσεις που οδηγούν σε λάθος αποτελέσματα

 

Τρόποι   αντιμετώπισης   τεκμηρίων    πέρα  της   ανάλωσης  κεφαλαίου

Εισοδήματα που απαλλάσσονται από τον φόρο ή φορολογούνται αυτοτελώς κατά την καταβολή τους,

• Τα μερίσματα. Στα μερίσματα περιλαμβάνονται τα εισοδήματα που προκύπτουν από μετοχές, ιδρυτικούς τίτλους, ή άλλα δικαιώματα συμμετοχής σε κέρδη, καθώς και τα εισοδήματα από άλλα εταιρικά δικαιώματα, στα οποία περιλαμβάνονται τα μερίδια, οι μερίδες συμπεριλαμβανομένων των προμερισμάτων και μαθηματικών αποθεματικών, οι συμμετοχές σε κέρδη προσωπικών επιχειρήσεων, οι διανομές των κερδών από κάθε είδους νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα, καθώς και κάθε άλλο συναφές διανεμόμενο ποσό.

• Οι τόκοι των τραπεζικών καταθέσεων.
• Οι τόκοι των συμφωνιών επαναγοράς (repos/ reverse repos)

• Τα δικαιώματα. Ο όρος «δικαιώματα» σημαίνει το εισόδημα που αποκτάται ως αντάλλαγμα για τη χρήση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή σε αντάλλαγμα πληροφοριών.

• Τα κέρδη από την μεταβίβαση μεριδίων ή μερίδων σε προσωπικές εταιρείες

Τα κέρδη από την μεταβίβαση κρατικών ομολόγων και εντόκων γραμματίων ή εταιρικών ομολόγων.

• Τα κέρδη από την μεταβίβαση παραγώγων χρηματοοικονομικών προϊόντων.

• Οι τόκοι ομολόγων ή έντοκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου

• Τα κέρδη από την πώληση εισηγμένων μετοχών με ποσοστό

συμμετοχής μικρότερο του 0,5%.

• Τα κέρδη από τη μεταβίβαση εισηγμένων κινητών αξιών (απόκτηση πριν από 1.1.2009)

• Τα αφορολόγητα κέρδη από ημεδαπά αμοιβαία κεφάλαια

• Τα κέρδη από την διάθεση παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι 10 KW.

• Το εισόδημα φορολογικών κατοίκων αλλοδαπής που εργάζονται σε πρεσβείες, προξενεία, κ.λπ.

• Η διατροφή συζύγου και τέκνων.

• Τα επιδόματα ανεργίας.

• Οι συντάξεις των αναπήρων πολέμου ή των θυμάτων πολέμου ή των αναπήρων που υπέστησαν βλάβη κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας τους.

• Το εξωϊδρυματικό επίδομα και κάθε συναφές ποσό που καταβάλλεται σε αναπήρους και το οποίο συγκεντρώνει τα εννοιολογικά χαρακτηριστικά του εισοδήματος όπως περιοδικότητα και μόνιμη πηγή προέλευσης

• Οι μισθοί, οι συντάξεις και η πάγια αντιμισθία που χορηγούνται σε αναπήρους με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 80%.

• Τα επιδόματα αναγνωρισμένων πολιτικών προσφύγων.

• Οι «πράσινες» και συνδεδεμένες αγροτικές ενισχύσεις μέχρι 12.000 ευρώ αθροιζόμενες.

• Οι λοιπές εισοδηματικές αγροτικές ενισχύσεις

• Η αγροτική επιδότηση πρόωρης συνταξιοδότησης

• Τα ποσά που καταβάλλονται με βάση τις διατάξεις της παραγράφου 4 του άρθ. 166 του ν. 4001/2011, στο πλαίσιο της εγκατάστασης του αγωγού φυσικού αερίου.

• Ποσοστό 65% των επιδομάτων επικίνδυνης εργασίας και της από 11.10.2018 καταβαλλόμενης πτητικής αποζημίωσης στους πιλότους πολιτικής αεροπορίας και της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας.

• Το κοινωνικό εισόδημα αλληλεγγύης.

• Τα κέρδη από τη μεταβίβαση τίτλων φορολογικού κατοίκου χώρας με την οποία υπάρχει Σ.Α.Δ.Φ. και είναι υπόχρεος για υποβολή δήλωσης από άλλη αιτία

• Το ασφάλισμα ομαδικών ασφαλιστηρίων συνταξιοδοτικών συμβολαίων ημεδαπής προέλευσης.

• Εισοδήματα που απαλλάσσονται και από τον φόρο:

• Οι μισθοί, οι συντάξεις και η πάγια αντιμισθία των ολικά τυφλών ή κινητικά αναπήρων 80% και άνω.

• Η αποζημίωση λόγω διακοπής εργασιακής σχέσης

• Οι αμοιβές υπαλλήλων της Ε.Ε. (Διατάξεις Προνομίων – Ασυλιών της Ε.Ε.)
• Οι αμοιβές των εργαζόμενων στην Τράπεζα Εμπορίου και Ανάπτυξης του Εύξεινου Πόντου (Διατάξεις του άρθρου 52 της Ιδρυτικής Συμφωνίας της Τράπεζας)

• Οι αποδοχές που καταβάλλει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) στους υπαλλήλους του (Διατάξεις της Σύμβασης για τα προνόμια και Ασυλίες των Ηνωμένων Εθνών.

• Το επίδομα παιδιού του άρθρου 214 του ν. 4512/2018.

• Η εκλογική αποζημίωση (παρ. 1.αρ. 108 π.δ. 26/2012).

• Τα μερίσματα των εταιρειών της παρ.5 του άρθρου 45 του ν. 4141/2013.

• Το επίδομα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων.

• Οι μισθοί και οι εν γένει αποδοχές των υπάλληλων του NATO.

• Το εισόδημα που με βάση τις Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας απαλλάσσεται και από τον φόρο εισοδήματος και από την ειδική εισφορά αλληλεγγύης.

• Το Αντιστάθμισμα Νησιωτικού Κόστους (Α.ΝΗ.ΚΟ.) του ν. 4551/2018.
• Κατηγορίες εισοδημάτων που φορολογούνται με ειδικό τρόπο.

 

• Τα εφάπαξ χρηματικά ποσά που καταβλήθηκαν βάσει των διατάξεων των άρθρων 10-15 του ν. 4575/2018 και φορολογούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 86 του ν. 4582/2018. Πρόκειται για τα ποσά των αναδρομικών που έλαβαν εκατοντάδες χιλιάδες εν ενεργεία και συνταξιούχοι δημόσιοι λειτουργοί υπαγόμενοι στα ειδικά μισθολόγια (στρατιωτικοί, αστυνομικοί, λιμενικοί, πυροσβέστες, δικαστικοί, ιατροί του ΕΣΥ, πανεπιστημιακοί κ.λπ.). Τα ποσά αυτά φορολογήθηκαν αυτοτελώς κατά την πληρωμή τους με συντελεστή φόρου εισοδήματος 20%. με νομοθετική παρέμβαση της κυβέρνηση απαλλάχθηκαν από την ειδική εισφορά αλληλεγγύης.

• Το επίδομα ανεργίας του ΟΑΕΔ, του ΓΕΝΕ και του ΕΤΑΠ-ΜΜΕ που εισπράχθηκε μέσα στο φορολογικό έτος 2018. Το επίδομα ανεργίας απαλλάσσεται από τον φόρο, εφόσον το άθροισμα των λοιπών εισοδημάτων του φορολογούμενου δεν υπερβαίνει ετησίως τις 10.000 ευρώ. Εάν δηλώνεται επίδομα ανεργίας και τα λοιπά εισοδήματα του φορολογουμένου (πραγματικό, τεκμαρτό, απαλλασσόμενο ή φορολογούμενο με ειδικό τρόπο) υπερβαίνουν τις 10.000 ευρώ, τότε το ποσό του επιδόματος ανεργίας προστίθεται στο φορολογητέο εισόδημά του.

• Τα συνολικά καθαρά κέρδη που αναλογούν στα φυσικά πρόσωπα – εταίρους προσωπικών εταιρειών που τηρούν απλογραφικά βιβλία, (O.E., Ε.Ε., κοινωνίες αστικού δικαίου που ασκούν επιχείρηση ή επάγγελμα, αστικές εταιρίες, κοινοπραξίες κλπ.), μετά την αφαίρεση του φόρου του νομικού προσώπου. Τα εισοδήματα αυτά φορολογούνται μόνο στο όνομα των νομικών προσώπων. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 29 του ν. 4172/2013 εξαντλείται με τον φόρο του νομικού προσώπου η φορολογική υποχρέωση των εταίρων και περαιτέρω δεν πραγματοποιείται παρακράτηση φόρου στα κέρδη που διανέμονται.

• Ποσά που δεν αποτελούν εισόδημα.

• Έσοδα από πωλήσεις ακινήτων.

• Η εφάπαξ καταβαλλόμενη παροχή από ταμεία πρόνοιας και ασφαλιστικούς οργανισμούς του Δημοσίου και επαγγελματικά ταμεία που έχουν συσταθεί με νόμο

Έσοδα από την πώληση λοιπών περιουσιακών στοιχείων.

• Εισαγωγή συναλλάγματος από νυν ή πρώην κατοίκους αλλοδαπής.

•  Δάνεια.

• Κληρονομιές.

•  Δωρεές ή γονικές παροχές χρηματικών ποσών.

• Κέρδη από λαχεία, ΠΡΟΠΟ, ΛΟΤΤΟ, Αθλητικό Στοίχημα κλπ.

• Επίδομα αλλοδαπής (περίπτ. γ παρ. 1 αρθρ. 14 ΚΦΕ).

•  Χρηματική αποζημίωση που καταβάλλεται με βάση τις διατάξεις της παρ. 1 άρθρου 168 του ν. 4001/2011 για την αποκατάσταση ζημιάς ή φθοράς που προκλήθηκε από την εγκατάσταση του αγωγού φυσικού αερίου.

•  Αποζημίωση για ηθική βλάβη.

• Υποτροφίες που δεν φέρουν τα εννοιολογικά χαρακτηριστικά του εισοδήματος και της παρ. 6 του άρθρου 24 του ν. 4386/2016.

•  Επιστροφές καταβεβλημένων κεφαλαίων/ δανείων.

• Κοινωνικό Μέρισμα.

•  Εισπραττόμενα από συζύγους χρηματικά ποσά, δυνάμει του άρθρου 1400 του Α.Κ., λόγω αξίωσης συμμετοχής στα αποκτήματα του γάμου.

•  Ποσά που προκύπτουν από πλειστηριασμό κατοικιών, προκειμένου να καλυφθεί το τεκμήριο της ολοσχερούς τοκοχρεωλυτικής απόσβεσης του στεγαστικού δανείου.

 

 

Πηγές
Ν.820/1978
Ν.1828/1989Αποφάσεις δικαστηρίων
΄εντυπα & ηλεκτρονικά  μέσα

 Επιμέλεια

Νάντια Σαλτερή

Δικηγόρος

Διπλωματούχος  φορολογικού